Preek 29 oktober - E.P. Tiemen Brouwer O.P.

Broeders en zusters, beste mensen,

Maarten LutherOver twee dagen, 31 oktober, juist de dag voor het Hoogfeest van Allerheiligen, is het Hervormingsdag. Het is een belangrijke dag ieder jaar weer opnieuw voor onze protestantse broeders en zusters, want ze herinneren zich het begin van de Reformatie. Overmorgen is het 500 jaar geleden, dat Luther de 95 stellingen sloeg aan de deur van de slotkapel van het slot te Wittenberg. Het Lutherjaar, dat 31 oktober vorig jaar begon, wordt afgesloten. Luther heeft zijn overtuigingen in enkele korte gezegden samengevat. Zo b.v. het gezegde: sola fide, ‘alleen door het geloof’. Hij bedoelt daarmee: de mens wordt gerechtvaardigd – kan recht staan voor God - door het geloof, niet door de werken! De liefde Gods rédt de mens, dat is pure genade, gave; niet door het feit, dat je goede werken doet, of dat je b.v. heel vroom bent, word je gered. Een tweede gezegde is: sola scriptura. Hij bedoelt: in de Schrift, het Woord Gods, is alles te vinden, die staat boven alles. Ook de kerken staan ‘onder het Woord’. Dus grote nadruk op de Bijbel, de Schrift als zijnde Woord van God.
Zulk soort stellingen, slogans geworden, droegen het gevaar in zich, dat zij tot zwart-wit-denken aanleiding gaven, maar gelukkig in het oecumenisch gesprek van de laatste 50 jaar zijn de standpunten van de verschillende kerken dichter bij elkaar gekomen. De stellingen van Luther, maar ook een woord uit de brief van Jacobus ‘het geloof zonder werken is dood’, werden in het juiste perspectief gezet. Hoe dan ook, feit is, dat miljoenen mensen de woorden van Luther in zich hebben opgenomen en er troost en geloof in Gods barmhartigheid uit geput hebben.

De overtuigingen van Luther zijn in zijn geschriften te vinden. Maar er zullen altijd mensen zijn, die meer willen weten, dieper willen graven: hoe is Luther gekomen tot die leer? Hoe was de toestand van de kerk in zijn tijd, dat hij tot protest kwam? Was er iets in zijn jeugd, dat er al op wees, dat hij de godsdienstige inzichten van zijn tijd opnieuw zou gaan verwoorden en overdenken?
Het verlangen tot meer inzicht kan ook inhouden het milieu te onderzoeken waaruit hij voortkwam. Waar is Luther opgegroeid? Eisleben in oost-Duitsland, waar hij geboren is: hoe leefden de mensen daar? Er zullen er het afgelopen Lutherjaar vast geweest zijn, die op tocht zijn gegaan – en dat kan makkelijk tegenwoordig: er zijn treinen, bussen, vliegtuigen, enz. - om het land van Luthers jeugd te aanschouwen, zijn verworteldheid in dat gebied te onderzoeken. Het geeft Luther zijn locale kleur, zijn verbondenheid met een bepaalde streek, ingebed als hij was in het menselijk geslacht via zijn ouders, familie en streekgenoten.

HeiligLandEen persoon leren kennen vanuit zijn land van herkomst, vanuit het milieu waar deze vandaan komt, is heel verrijkend en doet de kennis omtrent die persoon verdiepen. Ik heb het voorrecht gehad om zo’n verrijkende en verdiepende kennis op te doen omtrent Degene, om wie het in al ons geloven (of het nu katholiek, Orthodox of Protestants is) uiteindelijk gaat: onze Heer Jezus Christus zelf. De pelgrimstocht van 8 dagen die ik verleden week mocht maken naar Israël/Palestina, het Heilig Land, heeft dat mogelijk gemaakt.

Vandaag werd Jezus een strikvraag gesteld door een Schriftgeleerde: wat is het voornaamste gebod in de wet? En Jezus antwoordt dan, geheel in overeenstemming met de Mozaïsche traditie: bemint de Heer uw God met heel uw hart, met heel uw verstand, met al uw krachten; dit is het voornaamste gebod. Nieuw is, dat hij dan toevoegt: en het tweede gebed daaraan gelijk: Gij zult de naaste beminnen als uzelf. Hier is Jezus als Zoon van God, spreekbuis van de Vader, aan het woord. Hij verkondigt hiermee een universele wet, op de eerste plaats geldend voor het joodse volk, maar in verder perspectief, zal deze voor alle mensen gelden: Godsliefde en mensenliefde. Als deze dubbele wet onderhouden wordt, dan vindt de mensheid geluk.
Het bijzondere van een bezoek aan het Heilig Land is, dat je kunt zeggen: ik ben teruggegaan naar de roots, naar de wortels, naar het milieu, waar alles is begonnen. Wat zo universeel is geworden, voor alle mensen van alle tijden, werd daar voor het eerst uitgesproken. Daar is de bron te vinden!

= En dan zie je tijdens de pelgrimstocht, het glooiende landschap aan de oever van het meer van Galilea, waar een menigte Jezus is gevolgd. Hij laat hen gaan zitten en begint Hij: Zalig de armen van Geest, want van hen is het rijk der hemelen, zalig de zachtmoedigen, want zij zullen het land bezitten, zalig de zuiveren van hart, want zij zullen God zien en zo verder. Daar aan de oever van het meer, daar hangen die woorden nog in de lucht.

= En dan kom je in het stadje Kana, nu Kafar Kanna geheten, en de gids van ons gezelschap, een priester uit Barletta in Puglia, die het werkelijk allemaal fantastisch uitlegde, nodigde de gehuwden in ons gezelschap uit – we waren met z’n 28-tigen, onder wie zes echtparen. - om hun trouwbeloften, hun wederzijds ja-woord, te vernieuwen. Jezus vierde daar het verbond tussen man en vrouw en zag dit verbond als voorbeeld van zijn eigen liefde voor de kerk. We kochten wijn van die bodem, met het opschrift ‘Kana wedding wine’, 11 % !

= En dan kom je op de berg Tabor, de berg waar met grote waarschijnlijkheid de gedaanteverandering plaats vond, een berg, geïsoleerd hoog oprijzend uit het vlakke land van de vruchtbare vlakte van Esdrelon, vol met steilten en rotsblokken en wilde begroeiing. De beklimming en afdaling van de berg, denk je dan, kan niet in één dag op en neer zijn geweest. Jezus moet er met Petrus, Jacobus en Johannes een hele toer aan hebben gehad naar boven en beneden te komen. Boven op de berg een schitterend uitzicht tot het meer van Galilea toe. Maar de leerlingen zagen Jezus schitteren: Zijn goddelijke natuur straalde als de zon door zijn menselijke natuur naar buiten.

= En dan kom je bij de Jordaan, een vrij smalle wat groenblauwachtige rivier. Er is een open plek tussen de hoge begroeiing die overal aan de kant te zien is. Daar doopte Johannes. We krijgen allen de kans weer het doopsel te ondergaan. Met een plastic flesje wordt het Jordaanwater over je heen gegoten, nadat de doopbeloften werden herhaald: wil je afzien van het kwaad en onrecht en leven in de vrijheid van de kinderen Gods? Het antwoord is dan tot drie keer toe: Ja ik wil, rinuncio (in het Italiaans).
En dan: Geloof je in God de almachtige Vader, Schepper van hemel. Allen antwoorden we:
Credo, en ook dat dan tot drie keer toe. De meesten stonden met blote voeten in het stromende water.

= Dan kom je in de Olijfhof. Er staan eeuwenoude olijfbomen en een kerk van de Italiaanse architect Berluzzi.
De kerk is schemerdonker maar het absismozaïek hel verlicht: je ziet Jezus op een rots uitgestrekt, alleen gelaten door zij leerlingen, in doodsangst: Vader laat deze kelk voorbijgaan. ‘s Avonds hebben we nog met Spanjaarden, Fransen en Brazilianen een uur avondlijke aanbidding gehouden in de stilte van die kerk: kunt gij niet een uur met mij waken?

= En dan loop je, iemand met kruis voorop, door de Via Dolorosa, waarvan een gedeelte gaat door een luidruchtige Arabische soek. Het is de afstand waar Jezus voortstrompelde met het kruis op zijn rug vanaf het Pretorium, de politiepost, bij het tempelplein op weg naar de verhoging Golgota, waar de kruisen werden opgesteld, nu opgenomen in een majestueuze kerk met dikke muren nog uit de Kruisvaarderstijd.

klaagmuur= En dan kom je in Bethlehem, Nazareth, Jericho, Bijbelse plaatsen, lieflijk, vol Arabische levendigheid en drukte, maar ook zagen we de verschrikkingen van deze tijd in het museum van het Holocaustmonument in het Joodse deel van Jerusalem en kregen we de kans met een keppeltje op, dat je uit een doos kon pakken, bij de Klaagmuur een stil gebed naar eigen intentie uit te spreken.

In de Eucharistie die we dagelijks vierden konden we alles voor de Heer brengen om het een beetje te verwerken wat we zagen en hoorden, dankbaar dat we daar mochten zijn en de reis zo goed ging, maar ook met de zorgen en vragen, die we hadden omtrent de tegenstellingen die we zagen, de moeilijkheden als het gaat om met verschillende godsdiensten samen te leven, om met verschillende volkeren in vrede op te trekken. Enige oplossing: Gij zult de Heer uw God, die zo vol liefde ons mensen het leven en het zijn heeft gegeven, in wéderliefde beminnen met geheel uw ziel, met geheel uw hart, alle krachten en, het moeilijkste alles: en uw naasten als uzelf.

Beste mensen, ik heb het als een grote genade ervaren, dat ik in de gelegenheid ben geweest de bronnen te kunnen opzoeken van ons geloof in het land zelf waar Jezus vandaan kwam en geleefd heeft, dankbaar me aan die bronnen te hebben kunnen laven.

Het cadeau bij het afscheid als rector van de Friezenkerk vorig jaar november (uw cadeau!) heeft het me mogelijk gemaakt, grote dank!!

Amen.

Afdrukken E-mail