Preek 29 januari - E.P. Tiemen Brouwer O.P.

zaligsprekingenIemand heeft ooit eens zaligsprekingen bij elkaar gezet, zoals die eruit zouden zien als we de maatstaven van onze gewone, gangbare wereld zouden aanleggen. Ze zien er dan zo uit: niet zalig de armen, maar zalig degenen, die rijk zijn, bemiddeld zijn, - ze weten zich zo goed te handhaven; zalig degenen, die lachen en zich weten te vermaken, die zijn gelukkig; zalig de slimmen, -zij weten zich overal uit te redden; zalig die voor zichzelf weten op te komen, eisen weten te stellen en ze zullen alles verkrijgen; zalig wie een oorlog begint en weet te veroveren….  Och mensen, er zijn genoeg situaties waarin inderdaad een zekere slimheid, een zekere welstand, vormen van voor jezelf opkomen, een zekere mate van macht gebruiken, belangrijk kunnen zijn om tot oplossingen te komen in het wereldgebeuren. Maar toch, het zijn niet deze eigenschappen die voor Jezus een reden zijn om mensen zalig te spreken. Hij spreekt degenen zalig, die wij juist niet zalig zouden spreken: bij Hem gaat het om mensen, die om een of andere reden in een noodsituatie zijn gekomen en daarin vastzitten, die niet zoveel wendbaarheid van geest hebben om meteen oplossingen te zien, die verdrietig zijn en treuren omdat hen een leed is overkomen, die slachtoffer van geweld zijn geworden en vervolgd worden, die zachte krachten gebruiken en op vrede uit zijn, maar ze ontmoeten alleen maar scepticisme en ze worden naïeve idealisten genoemd! Deze hele menigte van loosers, van underdogs, van mensen die niet gezien worden en niet meetellen, die noemt Hij zalig.

De zaligsprekingen van Jezus laten een geheel ander beeld zien dan we in onze maatschappij gewend zijn en hoog willen houden. Hij heeft mensen op het oog die het in de maatschappij juist niet redden, er onder door gaan in een maatschappij van strebers en van ‘alles is economie’. Wie daar niet aan voldoet wordt afgeschreven. En toch: aan hén behoort het rijk der hemelen! Bij God hebben ze een eerste plaats, door God zijn ze gekend en gezegend. Die zegening zal misschien niet in deze wereld werkelijkheid worden of maar heel beperkt uitkomen, maar in de andere wereld zullen ze voorop staan en getroost worden. Denk b.v. maar aan Lazarus, die stierf en hij werd in de andere wereld onmiddellijk naar de schoot van Abraham  gevoerd, terwijl, de rijke broers, die hem lieten liggen aan de poort van hun huis, in die andere wereld door een diepe kloof op afstand werden gehouden.

Jezus is bezig een nieuw volk te creëren, dat niet door nationaliteit is afgebakend, niet door ras of taal, maar waarvan in het paspoort staat: door God gekend en bemind. Dat volk wordt al een beetje voorgeschetst in de eerste lezing uit de profeet Zefanja, wanneer we horen hoe het trotse Israël vernederd werd, toen het door Assyrië werd veroverd. Alle belangrijke, leidende mensen waren weggevoerd. De profeet stelt voor heel het traumatische gebeuren als een loutering te zien, een les voor het leven. En de profetie luidt: dan laat ik bij u alleen nog over een ootmoedig, bescheiden volk, dat zijn toevlucht vindt bij de Naam van de Heer: de rest van Israël!  Er is een schuilplaats op de dag van Gods toorn voor hen, die in alle ootmoed de Barmhartige en Gerechte zoeken!
En ook Paulus zal een duit in het zakje doen om dit nieuwe volk te beschrijven: naar menselijke maatstaf waren er niet velen geleerd, niet velen machtig, niet velen van hoge afkomst. Nee, wat voor de wereld dwaas is heeft God uitverkoren; wat voor de wereld zwak is heeft God uitverkoren om het sterke te beschamen; wat niets is om teniet te doen wat iets is, opdat voor God geen mens zou roemen op zichzelf!

Een paar maanden terug was er in de Maria Maggiore een bisschop uit het gebied van de mensen, die door de aardbeving getroffen waren. Hij vertelde in zijn preek hoe hij in een dorpje deze mensen had opgezocht. Toen was er een vrouw naar hem toegekomen, die haar ouders had verloren en een kind. Hij zei: wat moet je tegen zo iemand zeggen? Woorden schieten te kort bij zoveel verdriet. Je staat met de mond vol tanden. Een paar weken later was hij die vrouw opnieuw tegengekomen en het kwam tot een gesprekje. Op een goed moment zei de vrouw: bisschop, wat me houvast geeft? Ik geloof, er is een eeuwige leven……
Lijden en tranen zijn geen idealen, geen ervaringen, die je moet opzoeken.
Toch kom je mensen tegen die, als het hen overkomt, in staat zijn het onverklaarbare onverklaarbaar te laten en die ondanks alles mild blijven en uit het geloof kracht putten. Wat een geluk dat er zulke mensen zijn!

Aartsbisschop Makarios III van CyprusIn de oorspronkelijke Griekse tekst van de zaligsprekingen in de Griekse bijbel staat het woord: makarios. Het betekent gelukkig, zalig. Ik herinner me nog in de jaren zestig was er een president van het eiland Cyprus. Hij was een bisschop en heette bisschop Makarios. Dus het woord heeft een heel religieuze betekenis: gelukkig zijn in God, God is mijn geluk. Zoek bij Hem je toevlucht.
Het woord Makarios ligt – volgens het etymologisch woordenboek – aan de wortel van een heel bekend Italiaans woord. Wie in Italië woont of met Italianen omgaat zal het vaak gehoord hebben, misschien zelf wel eens gebruikt hebben. Ik bedoel het woord ‘magari’! Het betekent zoveel als: gôh, als dat toch eens zo mocht zijn, of, was dat maar waar, wat gelukkig zou dat zijn! B.v. Iemand zegt tegen je: nou, je hebt de hoofdprijs van de lotto gewonnen! En dan antwoordt je: ‘magari’, als dat eens waar zou zijn!
Ik zou haast zeggen: dit is ook het woord voor de zaligsprekingen: zalig de treurenden, zalig de vervolgden, zalig de barmhartigen, zalig die onafzienbare rij van noodlijdenden, die onze wereld telt: zij zullen het land beërven, of hen behoort het rijk der hemelen, of hun loon zal groot zijn in de hemel. Spontaan zeg je: ‘magari’!  Als dat toch eens zo zou mogen zijn….
Maar mensen: ‘zou mogen zijn?’ Nemen we dan Jezus’ woorden ernstig genoeg? Hij zegt niet ‘magari’. Hij die, die door het lijden en de dood heen verrezen is en eeuwig leven heeft verworven, zegt niet: ‘als het zo zou mogen zijn’, maar ‘het zal zo zijn!’ Vertrouw erop, je zult het zien!
Amen.

Afdrukken E-mail