Openingswoord orgelconcert 19 mei 2012

Welkom u allen vanavond, liefhebbers van muziek, liefhebbers van religieuze muziek. U bent hierheen gekomen vanwege  dit concert voor sopraan en orgel: de sopraan is Gabriella De Nardo en het orgel wordt bespeeld door Andrea Panfili

We zijn hier bijeen in de kerk van de HH. Michaël en Magnus, een eeuwenoude kerk op een steenworp afstand van het St. Pietersplein. In de afgelopen vier jaar is de kerk grondig gerestaureerd. Het resultaat kunt u zien.

In deze kerk vinden twee gemeenschappen hun thuis:  de Aartsbroederschap van het Allerheiligst Sacrament van de Sint Pieter en de Nederlandse Gemeenschap te  Rome.

In het algemeen komen deze gemeenschappen hier bijeen vanwege de Liturgie, vanwege de Goddelijke Eredienst (Cultus). Maar vanavond zijn we hier samen voor een ander type bijeenkomst, meer cultureel, meer muzikaal. Toch zijn beide typen van samenkomen met elkaar verbonden: de naam ‘cultus’ en de naam ‘cultuur’ zijn beiden afgeleid van het Latijnse werkwoord ‘colere’, hetgeen ‘cultiveren’ betekent ofwel ‘in cultuur brengen’. Dit zeg je b.v. van de grond, die in cultuur wordt gebracht, het begin van de beschaving: de mens creëert vanaf  het begin van de geschiedenis voor zichzelf een ‘thuis’ om in te leven.  In de goddelijke eredienst, de cultus betekent ‘cultiveren’: ruimte geven aan de lof van God, het idee cultiveren, dat wij als mensen de laatste zin van ons leven niet in onszelf vinden. Er is iemand die ons het leven heeft gegeven en ten opzichte van wie we in de cultus onze erkentelijkheid tot uitdrukking brengen.

In de afgelopen restauratieperiode is ook het 18de -eeuwse orgel gerestaureerd. We hebben gedacht: we moeten dit bijzonder fraaie orgel meer gaan gebruiken, niet slechts in de eredienst. We zijn van plan om enkele keren per jaar een concert rond het orgel te organiseren: door een koor te laten optreden, zangers uit te nodigen, musici te laten spelen, enz.  Het concert van vanavond is bedoeld als het eerste in een reeks.

Ons grote verlangen is om naast het samenkomen in de liturgie, die gevierd wordt in de Italiaanse taal (de Broederschap) en in de Nederlandse taal, een ruimte van ontmoeting te creëren in de taal van de muziek, zoals de taal van Pinksteren: allen konden deze verstaan.

Moge het zo zijn, dat hier langzamerhand een familie van liefhebbers van muziek ontstaat, een nieuwe kring van vrienden rond de kerk van de Friezen.

We zijn de organisatie ‘Andiamo-service’ in de persoon van Mevr. Filomena Uffing zeer dankbaar ,  ‘dat u ons behulpzaam wilt zijn om dit doel te bereiken’.

In het bestuur van de Nederlandse gemeenschap hebben we haar de naam gegeven van ‘culturele ambassadeur van de Kerk van de Friezen’.

Op deze website van de kerk kunt u  alle gegevens vinden over nieuwe concerten in de toekomst.

Wie iets heeft aan te bieden op het gebied van de schoonheid van de muziek willen we alleen maar zeggen: laat van u horen!!

Dit concert is geheel gratis, Toch is er de mogelijkheid op het einde van het concert om een vrije gift te geven voor een project in Kenia, een school, die hulp nodig heeft.

Voordat we  Gabriella en Andrea gaan beluisteren geef ik eerst nog het woord aan Dhr. Joan Rijks, die zich in de laatste jaren sterk heeft ingezet voor de restauratie van het orgel. Hij zal het een en ander vertellen over dit instrument.

Korte inleiding over het orgel in de Kerk van de Friezen

voor het concert op zaterdag 19 mei 2012

Goedenavond allemaal en dank u voor uw komst naar dit allereerste concert op het gerestaureerde orgel van de Kerk van de Friezen. We hopen hiermee een serie van concerten te beginnen. Ik wil u graag iets vertellen over dit bijzondere historische orgel.

De Nederlanders zijn in 1988 weer teruggekeerd in deze kerk welke voor meer dan vierhonderd jaren, samen met het orgel, bewaard is door de Broederschap van het Allerheiligst Sacrament. Vanaf die tijd is de geschiedenis van de kerk uitgebreid onderzocht en gedocumenteerd en is thans aardig compleet. Dit in tegenstelling tot het orgel waarover we eigenlijk niets wisten.

De allereerste veronderstellingen waren dat het orgel in de tweede helft van de 18e eeuw zou zijn gebouwd, maar noch de bouwer, noch de herkomst was bekend.

Deskundigen waren desgevraagd van mening dat de orgelbouwer zou kunnen zijn Ignazio Priori, of wellicht zijn leermeester Giovanni Corrado Verlé. Met het voortgaan van de onderzoeken versterkte zich de overtuiging dat het juist Verlé zou zijn die het orgel gebouwd had

In 1988 bevond het orgel zich in een bedroevende staat en er werd een voorlopige restauratie ondernomen. Het orgel werd sindsdien regelmatig gebruikt, maar wel met veelvuldige kleine reparaties, totdat het met Pasen 2008 volledig stil viel. Toen werd besloten dat er een complete en grondige restauratie nodig was om het instrument te kunnen behouden, welke dan wel uitgevoerd diende te worden door zeer deskundige restaurateurs.

De voorbereidingen en fondsenwerving namen geruime tijd in beslag en er werd besloten dat de restauratie zou worden uitgevoerd met als meest waarschijnlijke uitgangspunt dat het van Verlé afkomstig was. Pas op het moment van de demontage gaf het orgel zelf vrijwel alle antwoorden wat betreft de herkomst. Want alle, maar dan ook alle technische details èn de artistieke eigenschappen van het orgel gaven aan dat het van Verlé moest zijn. Waarom?

Verlé werd in 1701 geboren in Tirool (Oostenrijk), volgde aldaar zijn opleiding tot orgelbouwer en werkte daar totdat hij in 1735 naar Rome kwam. Hij heeft hier gewoond en gewerkt tot aan zijn overlijden in 1777. Hij bracht met zich mee naar Rome zijn technische kennis en ervaring alsmede de artistieke inslag die hij in Oostenrijk had opgedaan, welke hij steeds heeft vastgehouden gedurende zijn gehele verblijf in Rome. Men herkent deze artistieke inslag onder andere aan de keuze van de registers, welke combinaties niet gevonden werden bij Italiaanse orgelbouwers in die tijd. Al deze technische en artistieke eigenschappen vinden we terug in het orgel in de Kerk van de Friezen.

Verlé kon alles bouwen van zeer kleine (positief) orgels tot monumentale orgels; hij werd zeer bekend in Rome en omstreken, bouwde een grote reputatie op en heeft ook gewerkt in het Vaticaan. Als verdere indicatie van zijn status werd hij begraven op de Campo Teutonico, hier dichtbij op het grondgebied van het Vaticaan vlak naast de St. Pieter.

Verlé heeft ook wel uitzonderingen gemaakt op zijn eigen stijl, ondanks dat ons orgel (zeker voor onze begrippen) relatief klein is. Er is namelijk een origineel trompet register aanwezig dat eveneens een zeldzaamheid is bij kleine en middelgrote orgels van Italiaanse orgelbouwers uit die tijd. Ik vermoed dat dit wel eens het gevolg zou kunnen zijn van een speciale opdracht van het Vaticaan.

Na langdurig archief onderzoek (nog steeds voortgaand) houden we het er op dat het orgel omstreeks 1750-60 is gebouwd. We weten nu dat het orgel eerst heeft gestaan in de Koor Kapel van de St. Pieter als een van de twee orgels daar, omdat er ook twee koren optraden in deze kapel. In 1813 heeft het orgel enkele “moderniseringen” ondergaan, met name om het volume te vergroten, en de vervanging van enkele registers. Ook werd de beschildering van de kast verwijderd omdat het orgel niet te veel mocht afsteken ten opzichte van de monumenten die er toen naast geplaatst werden. In 1850 is het orgel verhuisd naar de Kerk van de Friezen.

De pas voltooide restauratie heeft de registers weer teruggebracht in de oorspronkelijke configuratie, de balg is gereconstrueerd tot het originele model, alle afdichtingen zijn vervangen en tal van andere grote en kleine werkzaamheden zijn uitgevoerd om toch vooral het orgel in zijn oorspronkelijke staat en luister terug te brengen. Al met al een groot en zeer arbeidsintensief werk, waarbij uitsluitend originele technieken zijn gebruikt. We zijn buitengewoon tevreden en trots op dit resultaat, waarbij we mogen vermelden dat dit juweeltje toch nog voor ongeveer 90% uit zijn originele onderdelen bestaat. De staat van conservering is thans goed tot zeer goed te noemen. Belangrijk is om deze goede staat nu zorgvuldiug te bewaren door regelmatig professioneel onderhoud.

Onze organist van vanavond, Andrea Panfili, geeft u nu een korte uitleg over het programma.
Ik wens u een mooi concert toe en hopelijk tot een volgende keer.     Joan Q. Rijks

Copyright Orgelcommissie

img001

img2

img3

img4

img5

img6

img7

img8

img9

img10

img11

img12

img13

img14

img15

img16

img17

img18

img19

img20

img21

img22

img23

Nu nog even dit:

1.         Mocht u na het lezen van onze artikelen belangstelling gekregen hebben om als (professioneel) musicus ook eens een concert te geven op dit orgel, al dan niet samen met een of meerdere collega’s, meldt u dan vooral bij het bestuur!

2.         Tevens wijzen we er op dat organisten die van plan zijn om de Kerk van de Friezen te bezoeken zich altijd kunnen aanmelden om de zondagse vieringen te begeleiden; ze kunnen dit doen op het grote orgel of op het kleinere huisorgeltje dat eveneens gerestaureerd is. Meld u zich ruim van te voren bij het bestuur, zodat de liturgie kan worden toegezonden en we geen locale vrijwilliger hoeven op te roepen.

3.         Tenslotte: een bijdrage voor het onderhoud van ons orgel blijft nog altijd zeer welkom! U kunt uw bijdrage storten op de rekening van de Stichting Vrienden van de Kerk van de Friezen, te Hilversum, giro: 4640 onder vermelding van orgelfonds.


Afdrukken E-mail